Ελληνική Νοηματική Γλώσσα: μαθήματα για ενήλικες και επάγγελμα

Η Ελληνική Νοηματική Γλώσσα (ΕΝΓ) είναι η γλώσσα με την οποία επικοινωνούν πολλοί κωφοί και βαρήκοοι συμπολίτες μας. Για έναν ενήλικα που σκέφτεται να τη μάθει, τα ερωτήματα είναι συνήθως πρακτικά: τι ακριβώς είναι, ποια θέση έχει στον νόμο, πού χρησιμεύει στη δουλειά και πώς ξεχωρίζει κανείς ένα σοβαρό πρόγραμμα από ένα πρόχειρο. Παρακάτω θα βρείτε απαντήσεις βασισμένες σε επίσημα κείμενα και φορείς.

Τι είναι η ΕΝΓ

Η ΕΝΓ είναι οπτική γλώσσα: το νόημα αποδίδεται με τις κινήσεις και τη θέση των χεριών, τη στάση του σώματος και τις εκφράσεις του προσώπου. Όπως κάθε γλώσσα, νοηματική ή ομιλούμενη, έχει δική της γραμματική, με φωνολογία, μορφολογία, σύνταξη και σημασιολογία. Μέσα από αυτές τις δομές μπορεί να εκφράσει και αφηρημένες έννοιες, όχι μόνο απλές καθημερινές ανάγκες.

Ένα συχνό λάθος είναι ότι υπάρχει μία νοηματική γλώσσα για όλο τον κόσμο. Στην πραγματικότητα υπάρχουν περισσότερες από 200 εθνικές νοηματικές γλώσσες, και καθεμία έχει τη δική της κουλτούρα. Παγκοσμίως, πάνω από 70 εκατομμύρια κωφοί ανήκουν σε κοινότητες που χρησιμοποιούν νοηματική γλώσσα. Γι’ αυτό, όποιος θέλει να εργαστεί στην Ελλάδα χρειάζεται συγκεκριμένα την ΕΝΓ και όχι μια «γενική» νοηματική.

Η νομική αναγνώριση στην Ελλάδα

Με το άρθρο 65 του ν. 4488/2017 η ελληνική νοηματική γλώσσα αναγνωρίζεται ως ισότιμη με την ελληνική γλώσσα. Ο νόμος ορίζει επίσης ότι το κράτος λαμβάνει μέτρα για την προώθησή της και για την κάλυψη όλων των αναγκών επικοινωνίας των κωφών και βαρήκοων πολιτών. Στο ίδιο άρθρο προβλέπεται ότι οι διοικητικές αρχές, όταν συναλλάσσονται με άτομα με αναπηρία, οφείλουν να παρέχουν κατάλληλα μέσα επικοινωνίας και πρόσβαση στην πληροφόρηση.

Στην εκπαίδευση, η δίγλωσση εκπαίδευση των κωφών μαθητών στηρίζεται στον ν. 3699/2008 για την ειδική αγωγή. Υπουργική απόφαση του 2017 (ΦΕΚ Β΄ 2103) εντάσσει στο πρόγραμμα των κωφών και βαρήκοων μαθητών τη διδασκαλία για την ανάπτυξη γλωσσικών δεξιοτήτων στην ΕΝΓ και την εκμάθησή της. Στη δίγλωσση προσέγγιση η ΕΝΓ δεν είναι μόνο γλώσσα επικοινωνίας μέσα στην τάξη, αλλά και γλώσσα που διδάσκεται συστηματικά, όπως η ομιλούμενη και γραπτή ελληνική.

Πού χρησιμοποιείται επαγγελματικά

Η γνώση της ΕΝΓ δεν αφορά μόνο όσους έχουν κωφό μέλος στην οικογένειά τους. Σε αρκετούς χώρους είναι εργαλείο δουλειάς:

• Εκπαίδευση. Αφού η ΕΝΓ διδάσκεται στους κωφούς και βαρήκοους μαθητές ως γλώσσα στόχος, ο εκπαιδευτικός που δουλεύει μαζί τους χρειάζεται να τη χειρίζεται με άνεση. Για τη διδασκαλία της έχει ήδη αναπτυχθεί ειδικό εκπαιδευτικό υλικό για το νηπιαγωγείο και για τις τάξεις Α΄ έως Δ΄ του Δημοτικού.
• Διερμηνεία. Το Εθνικό Ίδρυμα Κωφών παρέχει δωρεάν διά ζώσης διερμηνεία ΕΝΓ σε κωφούς και βαρήκοους πολίτες, για τις συναλλαγές τους με δημόσιους ή ιδιωτικούς φορείς. Η διερμηνεία είναι το πιο απαιτητικό επαγγελματικό επίπεδο και προϋποθέτει πολύ καλή γνώση και των δύο γλωσσών.
• Δημόσιες υπηρεσίες και εξυπηρέτηση κοινού. Η υποχρέωση των αρχών να παρέχουν κατάλληλα μέσα επικοινωνίας κάνει χρήσιμη τη βασική γνώση της ΕΝΓ για όσους εξυπηρετούν πολίτες. Δεν αντικαθιστά τον διερμηνέα, βοηθά όμως σε μια πρώτη, πιο άμεση επαφή.

Πώς προχωρά η εκμάθηση

Η εκμάθηση της ΕΝΓ οργανώνεται σε διαδοχικούς κύκλους. Η Σχολή Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας του Εθνικού Ιδρύματος Κωφών, για παράδειγμα, ολοκληρώνει το πρόγραμμα σπουδών σε τέσσερις ετήσιους κύκλους των 120 ωρών, από τον Οκτώβριο ως τον Ιούνιο. Απευθύνεται δωρεάν σε κωφά και βαρήκοα άτομα και στα μέλη των οικογενειών τους.

Ανάλογη δομή έχουν και τα μαθήματα νοηματικής γλώσσας του ΙΑΝΑΠ: τέσσερις κύκλοι των 120 ωρών ο καθένας, με συνολική διάρκεια δύο έτη. Γίνονται εξ αποστάσεως με σύγχρονη τηλεκπαίδευση, με πιστοποιημένους καθηγητές και τμήματα πρωινά, απογευματινά και Σαββατοκύριακα. Το πρόγραμμα δίνει δυνατότητα απόκτησης επάρκειας αναγνωρισμένης από το Υπουργείο Παιδείας και περιλαμβάνει ειδική προετοιμασία για την επάρκεια και για υποψήφιους διερμηνείς.

Για να μετρηθεί η πρόοδος, υπάρχουν ευρωπαϊκές περιγραφές επιπέδων για τις νοηματικές γλώσσες, ευθυγραμμισμένες με το Κοινό Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Αναφοράς για τις Γλώσσες, από το A1 έως το C2. Έχουν σχεδιαστεί για τη χρήση των νοηματικών γλωσσών σε επαγγελματικό πλαίσιο και παρουσιάζονται σε βίντεο στη νοηματική.

Στην πράξη, η γλώσσα μαθαίνεται με τα μάτια και με το σώμα. Βοηθά η ζωντανή εξάσκηση, όπου ο καθηγητής βλέπει και διορθώνει σε πραγματικό χρόνο τις κινήσεις και τις εκφράσεις του προσώπου, καθώς και η επαφή με την κοινότητα των κωφών, αφού η γλώσσα δένεται με τη δική της κουλτούρα.

Τι να ελέγξετε σε ένα πρόγραμμα

• Συνολικές ώρες και κύκλοι: συγκρίνετε με τη δομή των τεσσάρων κύκλων των 120 ωρών και δείτε από ποιον κύκλο ξεκινάτε.
• Τρόπος παρακολούθησης: αν τα μαθήματα γίνονται ζωντανά ή μόνο με βιντεοσκοπημένο υλικό, και αν τα ωράρια ταιριάζουν με τη δουλειά σας.
• Διδάσκοντες: ποια είναι τα προσόντα τους και αν υπάρχει επαφή με κωφούς χρήστες της ΕΝΓ.
• Στόχος: αν το πρόγραμμα προετοιμάζει για εξετάσεις επάρκειας ή για την πορεία προς τη διερμηνεία.
• Αξιολόγηση: πώς μετριέται η πρόοδος και αν γίνεται αναφορά σε επίπεδα όπως A1 έως C2.
• Βεβαίωση: τι έγγραφο παίρνετε στο τέλος και ποιος φορέας το αναγνωρίζει. Ζητήστε να το δείτε γραπτώς πριν από την εγγραφή.

Πριν ξεκινήσετε

Η ΕΝΓ έχει πλέον αναγνωρισμένη θέση στον νόμο, στο σχολείο και στις υπηρεσίες προς τον πολίτη. Για τον ενήλικα που θέλει να τη μάθει, το ζητούμενο είναι ένα πρόγραμμα με σαφή δομή, ζωντανή εξάσκηση και ξεκάθαρο στόχο, είτε αυτός είναι η καθημερινή επικοινωνία, είτε η επάρκεια, είτε η διερμηνεία. Με υπομονή και σταθερή εξάσκηση, η γλώσσα γίνεται εργαλείο που κάνει τη δουλειά σας πιο προσβάσιμη για όλους.

Πηγές

• Taxheaven, Άρθρο 65, Ν. 4488/2017: Επικοινωνία ΑμεΑ με διοικητικές αρχές, γλώσσες και μορφές επικοινωνίας. https://www.taxheaven.gr/law/4488/2017/arthro/65
• World Federation of the Deaf, Frequently asked questions. https://wfdeaf.org/contact/faqs/
• Gov.gr, Διά ζώσης παροχή διερμηνείας Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας / Χειλεανάγνωσης. https://www.gov.gr/upourgeia/upourgeio-koinonikes-sunokhes-kai-oikogeneias/ethniko-idruma-kophon-eik/dia-zoses-parokhe-diermeneias-ellenikes-noematikes-glossas-kheileanagnoses
• Gov.gr, Σχολή Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας. https://www.gov.gr/upourgeia/upourgeio-koinonikes-sunokhes-kai-oikogeneias/ethniko-idruma-kophon-eik/skhole-ellenikes-noematikes-glossas
• Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής, Παρουσίαση υλικού διδασκαλίας της Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας για την Δ΄ Δημοτικού. https://iepx.iep.edu.gr/static/PDF/P451/P451_%CE%A3%CF%85%CE%BD%CE%BF%CF%80%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%A0%CE%B1%CF%81%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%AF%CE%B1%CF%83%CE%B7.pdf
• Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής, Εκπαιδευτικές εφαρμογές για τη διδασκαλία της νοηματικής γλώσσας ως πρώτη γλώσσα, Γ΄ Δημοτικού. https://iepx.iep.edu.gr/static/PDF/P441/P441-SYNOPTIKH-PAROYSIASH.pdf
• European Centre for Modern Languages, Sign languages and the Common European Framework of Reference for Languages. https://www.ecml.at/en/ECML-Programme/Programme-2012-2015/ProSign/PRO-Sign-reference-levels

Σχετικοί οδηγοί

Πώς διαλέγεις πλάτος αεροκουρτίνας για φαρδιά και στενή πόρταΗ αεροκουρτίνα δουλεύει σαν ένα αόρατο φράγμα αέρα πάνω από την πόρτα. Για να κάνει σωστά...Τι καθορίζει πόσο πληρώνετε για κάθε κλικ στο Google AdsΌποιος ανοίγει για πρώτη φορά τις αναφορές μιας καμπάνιας βλέπει δίπλα δίπλα εμφανίσεις, κλικ, CTR και...Αμαξίδιο και σκάλες στο σπίτι: πώς δουλεύει η πλατφόρμαΓια μια οικογένεια που ζει με χρήστη αναπηρικού αμαξιδίου, μια απλή σκάλα μέσα στο σπίτι ή...