Βιταμίνη D στα παιδιά: ήλιος, διατροφή και ρόλος του παιδιάτρου

Η βιταμίνη D συχνά αποκαλείται «βιταμίνη του ήλιου» και απασχολεί πολλούς γονείς, ειδικά τους μήνες με λίγη ηλιοφάνεια ή όταν το παιδί περνά πολλές ώρες σε εσωτερικούς χώρους. Τι κάνει όμως στον οργανισμό ενός παιδιού που μεγαλώνει, από πού προέρχεται και πότε χρειάζεται να εξεταστεί το ενδεχόμενο συμπληρώματος; Παρακάτω συγκεντρώνουμε όσα αναφέρουν παιδιατρικές οδηγίες και η ιατρική βιβλιογραφία, χωρίς να υποκαθιστούν τη γνώμη του παιδιάτρου.

Γιατί η βιταμίνη D μετράει στην παιδική ηλικία

Η ιατρική βιβλιογραφία περιγράφει τον κρίσιμο ρόλο της βιταμίνης D στη φυσιολογική υγεία των οστών και στον μεταβολισμό των μετάλλων, όπως το ασβέστιο και ο φώσφορος. Σε μια περίοδο της ζωής όπου ο σκελετός αναπτύσσεται συνεχώς, η επάρκεια της βιταμίνης έχει ιδιαίτερη σημασία.

Η πιο γνωστή συνέπεια της σοβαρής έλλειψης είναι η ραχίτιδα. Σύμφωνα με ανασκόπηση στο περιοδικό Frontiers in Pediatrics, ιστορικά η ραχίτιδα συνδέθηκε με φτωχές συνθήκες ζωής και με διατροφή που δεν παρείχε αρκετή βιταμίνη D ή ασβέστιο. Οι πρώτες μελέτες έδειξαν ότι οφειλόταν στον συνδυασμό διατροφικής ανεπάρκειας και περιβάλλοντος χωρίς ήλιο. Η ίδια ανασκόπηση εξηγεί ότι υπάρχουν και σπάνιες γενετικές μορφές, όπου ο οργανισμός δεν μπορεί να ενεργοποιήσει ή να αξιοποιήσει σωστά τη βιταμίνη, και τα παιδιά αυτά χρειάζονται εξειδικευμένη, δια βίου παρακολούθηση.

Ήλιος και διατροφή: οι δύο βασικές πηγές

Το ότι η ραχίτιδα συνδέθηκε με «περιβάλλον χωρίς ήλιο» δεν είναι τυχαίο. Το δέρμα παράγει βιταμίνη D όταν εκτίθεται στο ηλιακό φως, γι’ αυτό η καθημερινή ζωή του παιδιού, ο χρόνος που περνά έξω, η εποχή και ο τρόπος ντυσίματος επηρεάζουν την κατάστασή του.

Η δεύτερη πηγή είναι η διατροφή. Δεν είναι τυχαίο ότι, όπως αναφέρει η ίδια ανασκόπηση, στις αρχές του 20ού αιώνα η ραχίτιδα αντιμετωπιζόταν επιτυχώς με μουρουνέλαιο, και η έρευνα πάνω σε αυτό οδήγησε στην ανακάλυψη της ίδιας της βιταμίνης D. Σήμερα ο παιδίατρος ή ένας διαιτολόγος μπορεί να αξιολογήσει αν η διατροφή του παιδιού καλύπτει τις ανάγκες του.

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι παιδιατρικές οδηγίες του NHS Greater Glasgow and Clyde περιλαμβάνουν ακριβώς αυτά τα δύο στο ιστορικό που παίρνει ο γιατρός: το διατροφικό ιστορικό από τη γέννηση και την έκθεση στον ήλιο, τόσο του παιδιού όσο και της μητέρας.

Πώς αξιολογεί ο γιατρός την επάρκεια

Η επάρκεια δεν κρίνεται «με το μάτι». Οι ίδιες οδηγίες του NHS περιγράφουν συγκεκριμένα όρια για τα επίπεδα βιταμίνης D στο αίμα:

• Έλλειψη: κάτω από 30 nmol/l
• Ανεπάρκεια: 30 έως 50 nmol/l
• Επάρκεια: πάνω από 50 nmol/l

Όταν υπάρχει υποψία έλλειψης, ο γιατρός εκτός από την αιμοληψία ελέγχει ύψος, βάρος, γενική διατροφική κατάσταση, κινητική ανάπτυξη και πιθανά κλινικά σημεία ραχίτιδας. Ρωτά επίσης για φάρμακα και πολυβιταμίνες που ήδη λαμβάνει το παιδί, κάτι που δείχνει πόσο σημαντικό είναι να ενημερώνετε τον παιδίατρο για ό,τι δίνετε στο σπίτι.

Πότε συζητιέται το συμπλήρωμα

Οι παιδιατρικές οδηγίες προβλέπουν τη χορήγηση βιταμίνης D όταν διαπιστωθεί έλλειψη, με θεραπευτικό σχήμα και στη συνέχεια με συντήρηση, η οποία σύμφωνα με το NHS μπορεί να συνεχιστεί μέχρι το παιδί να σταματήσει να αναπτύσσεται. Τη δόση και τη διάρκεια τις καθορίζει πάντα ο γιατρός, ανάλογα με την ηλικία, τα αποτελέσματα και την ανταπόκριση, με επανέλεγχο αίματος και διατροφική αξιολόγηση.

Ενδιαφέρον έχει και μια ακόμη παρατήρηση των οδηγιών: όταν ένα παιδί έχει έλλειψη, τα αδέλφια και οι γονείς, ιδιαίτερα η μητέρα, μπορεί επίσης να έχουν χαμηλά επίπεδα, οπότε η συμπλήρωση ίσως ωφελεί και εκείνους. Επιπλέον, η σιδηροπενική αναιμία συχνά συνυπάρχει με την έλλειψη βιταμίνης D, κάτι που ο γιατρός λαμβάνει υπόψη στον έλεγχο.

Μορφές συμπληρωμάτων και πρακτική επιλογή

Αν ο παιδίατρος προτείνει συμπλήρωμα, η μορφή παίζει ρόλο στο αν το παιδί θα το παίρνει χωρίς δυσκολία. Στην κατηγορία βιταμίνη D για παιδιά του onpharm.gr υπάρχουν, μεταξύ άλλων, σταγόνες, στοματικά σπρέι για βρέφη και μεγαλύτερα παιδιά, ζελεδάκια που απευθύνονται σε παιδιά από 3 ετών, καθώς και συνδυασμοί βιταμίνης D με K2 για παιδιά από 1 έτους. Τα προϊόντα παρουσιάζονται ως συμπληρώματα για τη φυσιολογική ανάπτυξη οστών και δοντιών και τη λειτουργία του ανοσοποιητικού.

Μερικά πρακτικά σημεία πριν την αγορά:

• Ελέγξτε ότι η ηλικιακή ένδειξη του προϊόντος ταιριάζει με το παιδί σας.
• Συγκρίνετε την περιεκτικότητα με όσα σας είπε ο γιατρός, γιατί διαφέρει από προϊόν σε προϊόν.
• Αποφύγετε να δίνετε ταυτόχρονα πολυβιταμίνη και ξεχωριστό σκεύασμα D χωρίς να το γνωρίζει ο παιδίατρος.
• Φυλάσσετε τα ζελεδάκια μακριά από τα παιδιά, ώστε να μη θεωρούνται καραμέλες.

Ερωτήσεις για την επόμενη επίσκεψη στον παιδίατρο

Για να βγει η συζήτηση πιο χρήσιμη, σημειώστε από πριν:

• Πόσο χρόνο περνά το παιδί έξω, κάθε εποχή.
• Τι τρώει συνήθως και αν υπάρχουν περιορισμοί στη διατροφή.
• Ποια συμπληρώματα ή πολυβιταμίνες παίρνει ήδη.
• Αν χρειάζεται εξέταση αίματος και ανά πότε επανέλεγχος.
• Αν αξίζει να ελεγχθούν και άλλα μέλη της οικογένειας.

Η βιταμίνη D είναι απαραίτητη για ένα παιδί που μεγαλώνει, όμως η σωστή προσέγγιση ξεκινά από την καθημερινότητα: ήλιος, ισορροπημένη διατροφή και τακτική παρακολούθηση. Το συμπλήρωμα είναι εργαλείο που αποφασίζεται μαζί με τον παιδίατρο, με βάση το ιστορικό και τις εξετάσεις του κάθε παιδιού.

Πηγές

• NHS, Nutritional Vitamin D deficiency in children & adolescents, guidelines for the management of. https://www.clinicalguidelines.scot.nhs.uk/ggc-paediatric-guidelines/ggc-paediatric-guidelines/endocrinology/nutritional-vitamin-d-deficiency-in-children-adolescents-guidelines-for-the-management-of/?searchTerm=Lowe
• NCBI, Diagnosis and Management of Vitamin D Dependent Rickets – PMC. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7303887/

Σχετικοί οδηγοί

Νέα μασέλα: οι πρώτοι μήνες, η φροντίδα και ο επανέλεγχοςΗ πρώτη μέρα με νέα μασέλα συνήθως φέρνει ανακούφιση, αλλά και αρκετές απορίες. Το στόμα χρειάζεται...Αρθροπλαστική γόνατος: προετοιμασία και πρώτες εβδομάδεςΗ απόφαση για αντικατάσταση της άρθρωσης του γόνατος δεν παίρνεται από τη μια μέρα στην άλλη....Λεμφοίδημα μετά από καρκίνο μαστού: σημάδια και φροντίδαΜετά το τέλος της θεραπείας για τον καρκίνο του μαστού, πολλές γυναίκες προσέχουν κάθε μικρή αλλαγή...