Εμετός και διάρροια: τι πίνουμε και τι τρώμε στο σπίτι

Ένα «πείραγμα» στο στομάχι ξεκινά συνήθως απότομα: ναυτία, εμετός, υδαρής διάρροια και κράμπες στην κοιλιά. Ο Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ) αναφέρει ότι ο νοροϊός είναι ο συχνότερος ιός που προκαλεί ιογενή γαστρεντερίτιδα και ότι τα κρούσματα αυξάνονται συνήθως τους χειμερινούς μήνες. Οι περισσότεροι αναρρώνουν χωρίς επιπλοκές, όμως βρέφη, ηλικιωμένοι και άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό μπορεί να νοσήσουν βαρύτερα.

Τις πρώτες μέρες, αυτό που πίνουμε και τρώμε κάνει μεγάλη διαφορά. Παρακάτω θα βρείτε τι προτείνουν αναγνωρισμένοι υγειονομικοί φορείς για τα υγρά, το φαγητό και την υγιεινή στο σπίτι, καθώς και πότε χρειάζεται να σας δει γιατρός.

Υγρά πρώτα, σε μικρές γουλιές

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) ορίζει τη διάρροια ως τρεις ή περισσότερες χαλαρές ή υδαρείς κενώσεις την ημέρα. Με κάθε κένωση και κάθε εμετό χάνονται νερό και ηλεκτρολύτες. Όταν δεν αναπληρώνονται, εμφανίζεται αφυδάτωση. Γι’ αυτό το πρώτο μέλημα είναι τα υγρά και όχι το φαγητό.

Το NHS, το βρετανικό δημόσιο σύστημα υγείας, προτείνει να πίνετε άφθονα υγρά, όπως νερό, και να παίρνετε μικρές γουλιές όταν έχετε ναυτία. Η Mayo Clinic αναφέρει επίσης παγάκια, διαυγή ζωμό ή αθλητικά ποτά χωρίς καφεΐνη.

Τα διαλύματα επανυδάτωσης του φαρμακείου είναι σκόνες που διαλύονται σε νερό και αναπληρώνουν τα υγρά και τα άλατα που χάθηκαν. Κατά τον ΠΟΥ, είναι η βασική αντιμετώπιση της αφυδάτωσης από διάρροια. Ο φαρμακοποιός μπορεί να σας προτείνει το κατάλληλο, ιδιαίτερα αν είστε μεγαλύτερης ηλικίας, έχετε εξασθενημένο ανοσοποιητικό ή κάποιο άλλο πρόβλημα υγείας.

Επιστροφή στο φαγητό χωρίς βιασύνη

Η Mayo Clinic προτείνει να σταματήσετε τις στερεές τροφές για λίγες ώρες, ώστε να ηρεμήσει το στομάχι. Μετά επιστρέφετε σταδιακά στο φαγητό, ξεκινώντας με ελαφριές τροφές που χωνεύονται εύκολα. Αν η ναυτία επιστρέψει, κάνετε πάλι μια παύση.

Αυτό δεν σημαίνει πολυήμερη νηστεία. Το αμερικανικό Εθνικό Ινστιτούτο Διαβήτη, Πεπτικών και Νεφρικών Νοσημάτων (NIDDK) αναφέρει ότι η περιοριστική δίαιτα δεν βοηθά στη θεραπεία της ιογενούς γαστρεντερίτιδας και ότι οι περισσότεροι ειδικοί δεν συνιστούν νηστεία. Μόλις επανέλθει η όρεξη, μπορείτε συνήθως να γυρίσετε στο κανονικό σας φαγητό, ακόμα κι αν η διάρροια συνεχίζεται. Το NHS συμπληρώνει ότι τρώτε όταν νιώθετε ότι μπορείτε και ότι η αποφυγή λιπαρών ή πικάντικων φαγητών ίσως βοηθήσει.

Για τα παιδιά ισχύει κάτι παρόμοιο. Όταν επανέλθει η όρεξή τους, το NIDDK προτείνει να τους δίνετε τις τροφές που τρώνε συνήθως, ενώ τα βρέφη συνεχίζουν κανονικά το μητρικό γάλα ή το γάλα σε σκόνη. Το NHS προσθέτει ότι, αν το μωρό κάνει εμετό, βοηθούν μικρότερα και συχνότερα γεύματα και ότι το γάλα σε σκόνη δεν αραιώνεται περισσότερο από το κανονικό. Συστήνει επίσης να μη δίνονται φάρμακα κατά της διάρροιας σε παιδιά κάτω των 12 ετών ούτε ασπιρίνη σε παιδιά κάτω των 16.

Τι αφήνουμε στην άκρη για λίγες μέρες

Κάποιες τροφές και ποτά μπορεί να κάνουν τη διάρροια χειρότερη σε ορισμένους ανθρώπους. Σύμφωνα με το NIDDK, αυτά είναι:

• ποτά με καφεΐνη, όπως καφές, τσάι και ορισμένα αναψυκτικά,
• λιπαρά φαγητά, όπως τηγανητά, πίτσα και γρήγορο φαγητό,
• ποτά και τροφές με πολλή ζάχαρη, όπως ζαχαρούχα ποτά και κάποιοι χυμοί φρούτων,
• γάλα και γαλακτοκομικά, λόγω της λακτόζης.

Το NIDDK σημειώνει ότι κάποιοι δυσκολεύονται να χωνέψουν τη λακτόζη για έναν μήνα ή και περισσότερο μετά την ανάρρωση. Το NHS προειδοποιεί επίσης για τους χυμούς φρούτων και τα ανθρακούχα ποτά, ενώ η Mayo Clinic προσθέτει το αλκοόλ, τη νικοτίνη και τα πολύ καρυκευμένα φαγητά, μέχρι να νιώσετε καλύτερα.

Πότε χρειάζεται εκτίμηση από γιατρό

Κατά το NHS, η διάρροια συνήθως σταματά μέσα σε 5 έως 7 ημέρες και ο εμετός μέσα σε 1 ή 2 ημέρες. Ιατρική εκτίμηση χρειάζεται όταν:

• η διάρροια κρατά πάνω από 7 ημέρες ή ο εμετός πάνω από 2 ημέρες,
• κάνετε συνέχεια εμετό και δεν μπορείτε να κρατήσετε υγρά,
• τα σημάδια αφυδάτωσης παραμένουν παρά τα διαλύματα επανυδάτωσης,
• υπάρχει αίμα στη διάρροια ή αιμορραγία από το ορθό,
• ένα παιδί κάτω των 5 ετών έχει σημάδια αφυδάτωσης, όπως λιγότερες βρεγμένες πάνες, ή ανησυχείτε για μωρό κάτω των 12 μηνών.

Υπάρχουν στιγμές που η μετακίνηση είναι δύσκολη, για παράδειγμα για έναν ηλικιωμένο ή για κάποιον με χρόνια νόσο του εντέρου, όπως κολίτιδα ή νόσο Crohn, που περνά έξαρση. Στην Αθήνα, ένας εφημερεύων γαστρεντερολόγος στο σπίτι μπορεί να εξετάσει τον ασθενή εκεί όπου βρίσκεται, και τη νύχτα ή σε αργία. Η επίσκεψη περιλαμβάνει ιστορικό, εξέταση της κοιλιάς, της ενυδάτωσης και των ζωτικών σημείων, καθώς και οδηγίες για τη διατροφή και για τα σημάδια που δείχνουν επιδείνωση.

Πώς να μην κολλήσει όλο το σπίτι

Ο ΕΟΔΥ αναφέρει ότι ο νοροϊός μεταδίδεται κυρίως από άνθρωπο σε άνθρωπο, μέσω μολυσμένων επιφανειών και αντικειμένων, αλλά και με μολυσμένο φαγητό ή νερό. Μεταδίδεται κυρίως όσο υπάρχουν συμπτώματα και έως 48 ώρες μετά την υποχώρησή τους. Για αυτό το διάστημα συνιστά να μη μαγειρεύετε για άλλους και να μην πηγαίνετε στη δουλειά ή στο σχολείο.

• Πλένετε τα χέρια με σαπούνι και νερό για τουλάχιστον 20 δευτερόλεπτα, ιδίως μετά την τουαλέτα ή την αλλαγή πάνας και πριν από το μαγείρεμα ή το φαγητό. Το αντισηπτικό χεριών είναι μόνο συμπληρωματικό.
• Μετά από εμετό ή διάρροια, καθαρίζετε την περιοχή φορώντας γάντια, με διάλυμα οικιακής χλωρίνης, όπως περιγράφει ο ΕΟΔΥ.
• Πλένετε τα λερωμένα ρούχα και σεντόνια ξεχωριστά, σε ζεστό πρόγραμμα. Ο ΕΟΔΥ αναφέρει πλύση στους 60°C.
• Καθαρίζετε καθημερινά το κάθισμα της τουαλέτας, το καζανάκι, τις βρύσες και τα πόμολα, και δεν μοιράζεστε πετσέτες ή μαχαιροπίρουνα, όπως προτείνει το NHS.

Σημάδια που δεν περιμένουν

Ορισμένα συμπτώματα δεν αντιμετωπίζονται στο σπίτι. Το NHS αναφέρει ως επείγοντα τον εμετό με αίμα ή με όψη σαν κατακάθι καφέ, τον πράσινο εμετό, τον ξαφνικό και πολύ δυνατό πόνο στην κοιλιά ή στο κεφάλι, τη δυσκαμψία στον αυχένα με πόνο στο έντονο φως, τη σοβαρή δυσκολία στην αναπνοή, τη σύγχυση και την πιθανή κατάποση δηλητηριώδους ουσίας. Σε επείγον περιστατικό καλείτε το 166 ή το 112.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, η γαστρεντερίτιδα περνά σε λίγες μέρες με ξεκούραση, σωστή ενυδάτωση και επιστροφή στο φαγητό όταν το επιτρέψει η όρεξη. Η Mayo Clinic θυμίζει ότι τα αντιβιοτικά δεν δρουν στους ιούς, οπότε για οποιοδήποτε φάρμακο ρωτήστε πρώτα τον φαρμακοποιό ή τον γιατρό σας.

Πηγές

• ΕΟΔΥ, Πληροφορίες και μέτρα πρόληψης γαστρεντερίτιδας από νοροϊό. https://www.eody.gov.gr/images/Πληροφορίες_Νοροιός_2026_τ.pdf
• World Health Organization, Diarrhoeal disease. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease
• NHS, Diarrhoea and vomiting. https://www.nhs.uk/symptoms/diarrhoea-and-vomiting/
• Mayo Clinic, Viral gastroenteritis (stomach flu): Diagnosis and treatment. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/viral-gastroenteritis/diagnosis-treatment/drc-20378852
• NIDDK, Eating, Diet, & Nutrition for Viral Gastroenteritis (“Stomach Flu”). https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/viral-gastroenteritis/eating-diet-nutrition

Σχετικοί οδηγοί

Αλγοδυστροφία μετά από κάταγμα και γιατί μετράει ο χρόνοςΈνα κάταγμα στον καρπό ή στον αστράγαλο συνήθως πονά λιγότερο όσο περνούν οι εβδομάδες. Σε κάποιους...Ο ύπνος του μωρού τον χειμώνα: υπνόσακος αντί για κουβέρταΌταν πέφτει η θερμοκρασία, το πρώτο ένστικτο πολλών γονιών είναι να σκεπάσουν καλά το μωρό. Οι...Βιταμίνη D στα παιδιά: ήλιος, διατροφή και ρόλος του παιδιάτρουΗ βιταμίνη D συχνά αποκαλείται «βιταμίνη του ήλιου» και απασχολεί πολλούς γονείς, ειδικά τους μήνες με...