Λεμφοίδημα μετά από καρκίνο μαστού: σημάδια και φροντίδα

Μετά το τέλος της θεραπείας για τον καρκίνο του μαστού, πολλές γυναίκες προσέχουν κάθε μικρή αλλαγή στο σώμα τους. Ένα μανίκι που σφίγγει λίγο περισσότερο ή ένα δαχτυλίδι που δεν βγαίνει εύκολα μπορεί να είναι τίποτα, αλλά μπορεί και να είναι το πρώτο σημάδι λεμφοιδήματος. Το άρθρο εξηγεί τι είναι, γιατί εμφανίζεται, ποια σημάδια αξίζει να παρακολουθείτε και τι λένε οι διεθνείς οργανισμοί για την καθημερινή φροντίδα.

Τι είναι το λεμφοίδημα

Σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου των ΗΠΑ (NCI), το λεμφοίδημα είναι πρήξιμο που προκαλείται από συσσώρευση λεμφικού υγρού στο σώμα, ανάμεσα στο δέρμα και τους μυς. Συμβαίνει όταν το λεμφικό σύστημα δεν μπορεί να παροχετεύσει σωστά το υγρό. Στον καρκίνο του μαστού αφορά συνήθως το χέρι, την μασχάλη, το θωρακικό τοίχωμα ή τον ίδιο τον μαστό από την πλευρά της θεραπείας.

Το NCI περιγράφει τρεις βασικούς μηχανισμούς: ο όγκος μπορεί να εμποδίζει τη ροή της λέμφου, η χειρουργική επέμβαση μπορεί να διακόψει τη διαδρομή του υγρού και η ακτινοθεραπεία μπορεί να δημιουργήσει ουλώδη ιστό που μπλοκάρει τη ροή.

Πόσο συχνό είναι και από τι εξαρτάται

Ο κίνδυνος συνδέεται κυρίως με το πόσοι λεμφαδένες της μασχάλης αφαιρέθηκαν. Η American Cancer Society αναφέρει ότι μετά από βιοψία λεμφαδένα φρουρού ο κίνδυνος είναι περίπου 5% έως 17%, ενώ μετά από λεμφαδενικό καθαρισμό μασχάλης είναι περίπου 20% έως 30%. Το Memorial Sloan Kettering Cancer Center δίνει λίγο διαφορετικές τιμές, περίπου 0 έως 7 στα 100 άτομα μετά από βιοψία φρουρού και 15 έως 25 στα 100 μετά από καθαρισμό μασχάλης. Η διαφορά στα νούμερα οφείλεται στις διαφορετικές μελέτες και μεθόδους μέτρησης, το μήνυμα όμως είναι κοινό: όσο λιγότεροι λεμφαδένες αφαιρούνται, τόσο μικρότερος ο κίνδυνος.

Η American Cancer Society σημειώνει επίσης ότι ο κίνδυνος μπορεί να είναι μεγαλύτερος σε όσες έχουν κάνει ακτινοθεραπεία ή έχουν υψηλότερο δείκτη μάζας σώματος.

Πότε μπορεί να εμφανιστεί

Ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία είναι ότι το λεμφοίδημα δεν εμφανίζεται πάντα αμέσως. Το NCI αναφέρει ότι μπορεί να παρουσιαστεί λίγο μετά τη θεραπεία ή χρόνια αφότου αυτή έχει τελειώσει, και ότι τις περισσότερες φορές αναπτύσσεται αργά, μέσα σε μήνες ή χρόνια.

Το Memorial Sloan Kettering εξηγεί ότι κάποιο ήπιο πρήξιμο τις πρώτες 6 εβδομάδες μετά το χειρουργείο είναι συνηθισμένο και συνήθως υποχωρεί μόνο του. Γι’ αυτό μια παροδική διόγκωση στην αρχή δεν σημαίνει απαραίτητα λεμφοίδημα, ενώ ένα πρήξιμο που εμφανίζεται αργότερα ή επιμένει θέλει εκτίμηση από τον γιατρό.

Πρώιμα σημάδια που αξίζει να προσέχετε

Τα πρώτα συμπτώματα είναι συχνά διακριτικά. Σύμφωνα με το NCI, το NHS και το Memorial Sloan Kettering, αξίζει να προσέξετε:

• αίσθημα βάρους, πληρότητας ή σφιξίματος στο χέρι ή στην περιοχή του χειρουργείου ή της ακτινοβολίας,
• πόνο ή δυσφορία και μειωμένη ευκινησία,
• δαχτυλίδια, ρολόι ή μανίκια που σφίγγουν περισσότερο από την πλευρά της θεραπείας,
• φλέβες που φαίνονται λιγότερο στο χέρι από εκείνη την πλευρά,
• αλλαγές στο δέρμα, όπως σφίξιμο ή πάχυνση.

Όσο νωρίτερα αξιολογηθεί ένα τέτοιο εύρημα, τόσο πιο εύκολα σχεδιάζεται η αντιμετώπιση. Αν θέλετε να διαβάσετε αναλυτικά για τα στάδια, τη διάγνωση και τις επιλογές, υπάρχει ενημερωτικός οδηγός για το λεμφοίδημα μετά από καρκίνο του μαστού από χειρουργό μαστού, με ενότητες και για το λεμφοίδημα στο στήθος και την κυτταρίτιδα.

Καθημερινή φροντίδα και μείωση του κινδύνου

Το Memorial Sloan Kettering προτείνει πρακτικά βήματα για γυναίκες που έχουν κάνει επέμβαση στους λεμφαδένες της μασχάλης:

• Φροντίδα του δέρματος: καθαρισμός κάθε μικρής πληγής με νερό και σαπούνι και κάλυψή της, δροσερό νερό σε μικρά εγκαύματα, αντηλιακό με δείκτη 30 ή μεγαλύτερο.
• Ιατρικές πράξεις: μετά από καθαρισμό μασχάλης, να ζητάτε αιμοληψίες, ενέσεις, ορούς και μέτρηση πίεσης στο χέρι της άλλης πλευράς.
• Ρούχα και αξεσουάρ: αποφυγή σφιχτών κοσμημάτων και ρούχων στο επηρεασμένο χέρι, καθώς και θερμοφόρων στην περιοχή.
• Βάρος και άσκηση: διατήρηση υγιούς βάρους και σταδιακή αύξηση της σωματικής δραστηριότητας.

Για την άσκηση, το NCI συστήνει να συζητήσετε με τον γιατρό σας ένα πρόγραμμα που σας ευχαριστεί και είναι ασφαλές για εσάς. Η εξατομίκευση είναι το κλειδί, γιατί κάθε ιστορικό θεραπείας είναι διαφορετικό.

Πώς αντιμετωπίζεται

Το NHS αναφέρει ότι το λεμφοίδημα δεν θεραπεύεται οριστικά, αλλά τα συμπτώματα μπορούν να ελεγχθούν. Η βασική προσέγγιση συνδυάζει:

• ενδύματα συμπίεσης για να περιοριστεί η συσσώρευση υγρού,
• λεμφική παροχέτευση, δηλαδή ειδικές τεχνικές μασάζ,
• φροντίδα του δέρματος για την πρόληψη επιπλοκών,
• άσκηση και κίνηση.

Το NCI περιγράφει την πλήρη αποσυμφορητική θεραπεία, που γίνεται από πιστοποιημένο θεραπευτή λεμφοιδήματος και περιλαμβάνει μασάζ, περίδεση και φροντίδα δέρματος. Σε προχωρημένες περιπτώσεις υπάρχουν και χειρουργικές επιλογές, όπως η λεμφοφλεβική αναστόμωση και η μεταφορά λεμφαδένων. Ποια επιλογή ταιριάζει σε κάθε γυναίκα το αποφασίζει ο θεράπων γιατρός.

Πότε χρειάζεται άμεσα γιατρός

Οι γυναίκες με λεμφοίδημα έχουν αυξημένο κίνδυνο λοιμώξεων του δέρματος. Το NHS περιγράφει την κυτταρίτιδα με ερυθρότητα, πόνο, πρήξιμο και πυρετό, και το Memorial Sloan Kettering συστήνει επικοινωνία με τον γιατρό μόλις εμφανιστεί κοκκίνισμα, πρήξιμο, ασυνήθιστη ζέστη ή ευαισθησία στο χέρι. Αυτά τα σημάδια δεν πρέπει να περιμένουν.

Το λεμφοίδημα επηρεάζει και την ψυχολογία, κάτι που αναγνωρίζει και το NHS, προτείνοντας επαφή με ομάδες υποστήριξης. Η ενημέρωση, η έγκαιρη αναγνώριση των σημαδιών και η τακτική παρακολούθηση βοηθούν να παραμένει η καθημερινότητα όσο πιο φυσιολογική γίνεται.

Πηγές

• National Cancer Institute, Lymphedema. https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/side-effects/lymphedema
• American Cancer Society, Lymph Node Surgery for Breast Cancer. https://www.cancer.org/cancer/types/breast-cancer/treatment/surgery-for-breast-cancer/lymph-node-surgery-for-breast-cancer.html
• Memorial Sloan Kettering Cancer Center, Common Questions about Breast Cancer-Related Lymphedema. https://www.mskcc.org/cancer-care/patient-education/common-questions-about-breast-related-lymphedema
• NHS, Lymphoedema. https://www.nhs.uk/conditions/lymphoedema/

Σχετικοί οδηγοί

Στικτές αποτιτανώσεις στη μαστογραφία: τι σημαίνει το εύρημαΗ φράση «στικτές αποτιτανώσεις» σε μια έκθεση μαστογραφίας προκαλεί συχνά ανησυχία, κυρίως επειδή δεν συνοδεύεται από...Βλαστοκύτταρα στην ορθοπαιδική: τι λένε σήμερα τα δεδομέναΌταν κάποιος ακούει για ενέσεις βλαστοκυττάρων στο γόνατο ή στον ώμο, το πρώτο ερώτημα είναι συνήθως...Διαχωρισμός αορτής: σημάδια, διάγνωση και η ζωή μετάΈνας ξαφνικός, πολύ έντονος πόνος στο στήθος ή στην πλάτη δεν οφείλεται πάντα σε έμφραγμα. Μία...